Śmierć bliskiej osoby to trudne i bolesne doświadczenie. Z czasem jednak, obok emocji związanych ze stratą, pojawiają się również kwestie formalne, których nie można odłożyć na później. Jedną z nich są sprawy spadkowe.
Spadek kojarzy się przede wszystkim z majątkiem pozostawionym przez zmarłego – mieszkaniem, oszczędnościami czy innymi składnikami majątku. Nie zawsze jednak dziedziczenie oznacza wyłącznie korzyści. W skład spadku mogą wchodzić również niespłacone zobowiązania, takie jak kredyty, pożyczki czy inne długi.
Co zrobić, gdy okaże się, że zmarły pozostawił po sobie nie tylko majątek, ale również zadłużenie? W takiej sytuacji jednym z rozwiązań, które warto rozważyć, jest odrzucenie spadku. Jest to instytucja prawa spadkowego, która pozwala spadkobiercy uniknąć nabycia spadku, w tym związanych z nim długów.
W świetle prawa, osoba odrzucająca spadek jest traktowana tak, jakby nie dożyła chwili jego otwarcia.
Ustalenie kręgu spadkobierców
Zanim podejmiemy decyzję o odrzuceniu spadku, trzeba ustalić, kto został powołany do dziedziczenia.
Może to wynikać z testamentu. Jeśli zmarły go pozostawił, należy dokładnie przeanalizować jego treść. To właśnie testament może konkretnie wskazywać spadkobierców.
Jeśli jednak testament nie został sporządzony, obowiązują zasady dziedziczenia ustawowego.
W pierwszej kolejności powołani zostają małżonek oraz dzieci zmarłego. Jeżeli jednak dziecko nie dożyło otwarcia spadku, jego udział może przejść na jego dzieci (czyli wnuki zmarłego).
Jeżeli jednak zmarły nie zostawił po sobie dzieci, ani innych zstępnych, do dziedziczenia mogą zostać powołani jego rodzice, a w dalszej kolejności rodzeństwo i jego dzieci.
Jest to ważne z punktu widzenia zobowiązań. Odrzucenie spadku przez jedną osobę nie powoduje, że zadłużenie znika. Do dziedziczenia mogą zostać powołane kolejne osoby.
Czym jest odrzucenie spadku?
Jest to złożenie formalnego oświadczenia, że nie chcemy dziedziczyć po zmarłym. Można to zrobić przed sądem bądź u notariusza.
To rozwiązanie może być szczególnie istotne wtedy, gdy wiadomo, że zobowiązania zmarłego są znaczne, a pozostawiony majątek jest niewielki albo nie ma go wcale.
Skuteczne odrzucenie spadku oznacza, że nie dziedziczymy ani długów, ani majątku. Dlatego warto mieć na uwadze, że nie można odrzucić spadku tylko częściowo. Nie istnieje rozwiązanie pozwalające na przyjęcie majątku i odrzucenie długów.
Dlatego zanim podejmiemy decyzję, warto sprawdzić co tak naprawdę wchodzi w skład spadku. Może się okazać, że oprócz zobowiązań znajdują się tam również środki na rachunku bankowym, nieruchomości, albo inne wartościowe składniki majątku.
Terminy
Najważniejszym aspektem pozostaje termin. W sprawach spadkowych jest to sześć miesięcy.
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Nie zawsze będzie to więc po prostu sześć miesięcy od daty śmierci. Wyjątek dotyczy szczególnie przypadku, gdy osoba znajdująca się wcześniej w kolejności do dziedziczenia odrzuci spadek. Dopiero z momentem odrzucenia przez nią spadku zaczyna się bieg terminu.
Jeżeli oświadczenie nie zostanie złożone w terminie, oznacza to, że spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. W takim przypadku odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona do wartości aktywów spadku.
Kwestia dziedziczenia przez dzieci
Jest to jeden z najczęstszych problemów, z jakimi borykają się osoby odrzucające spadek.
Jeżeli rodzic odrzuci spadek, w określonych sytuacjach do dziedziczenia mogą zostać powołane jego dzieci. Odrzucenie spadku przez rodzica nie oznacza więc automatycznie zakończenia całej sprawy.
Jeżeli dziecko jest małoletnie, pojawiają się dodatkowe formalności związane z działaniem w jego imieniu, w tym konieczność złożenia wniosku do sądu rodzinno-opiekuńczego o możliwość podjęcia czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu. Jeżeli natomiast dziecko jest już pełnoletnie, musi samo zadbać o swoją sytuację spadkową.
To szczególnie ważne w rodzinach, w których jedno z dzieci niedawno osiągnęło pełnoletność. Łatwo założyć, że skoro jeszcze niedawno było małoletnie, rodzic nadal może załatwić wszystkie formalności. Dlatego po odrzuceniu spadku warto od razu sprawdzić, kto jest kolejną osobą powołaną do dziedziczenia i jakie działania musi podjąć.
Odrzucenie spadku a zrzeczenie się dziedziczenia
Te dwa pojęcia bywają mylone.
Odrzucenie spadku następuje po śmierci spadkodawcy. Jest to jednostronne oświadczenie spadkobiercy składane przed sądem albo notariuszem.
Zrzeczenie się dziedziczenia następuje jeszcze za życia przyszłego spadkodawcy. Jest to umowa zawierana pomiędzy przyszłym spadkodawcą a spadkobiercą ustawowym i musi mieć formę aktu notarialnego.
Jeżeli zawarto umowę o zrzeczenie się dziedziczenia, jej skutki mogą obejmować również zstępnych, czyli dzieci i dalszych zstępnych spadkobiercy, chyba że w umowie postanowiono inaczej. Przy zwykłym odrzuceniu spadku sytuacja wygląda inaczej. Kolejne osoby powołane do dziedziczenia muszą uwzględnić własną sytuację spadkową.
Podsumowanie
Warto pamiętać, że w sprawach spadkowych terminy mają ogromne znaczenie. Jest to szczególnie istotne wtedy, gdy w rodzinie jest kilka osób, które mogą kolejno zostać powołane do dziedziczenia. Jeżeli więc pojawia się informacja o zadłużonym spadku, najlepiej nie czekać do ostatniej chwili. Najpierw trzeba ustalić, kto dziedziczy, kiedy rozpoczął się termin na złożenie oświadczenia i jakie konsekwencje będzie miała decyzja dla pozostałych członków rodziny.
Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Zastosowanie przedstawionych informacji w konkretnej sprawie wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego oraz aktualnego stanu prawnego.
